De trigger was een zin in de Franse Senaat, op dinsdag 10 juni 2025. Senator Dany Wattebled, rapporteur van de Commission d’enquête over de kosten van overheidsaanbestedingen, had Anton Carniaux van Microsoft France tegenover zich. Carniaux was directeur Publieke en Juridische Zaken van Microsoft France. Naast hem zat Pierre Lagarde, de directeur Technische Diensten voor de Publieke Sector van het bedrijf. Lagarde had zojuist uitgelegd dat sinds januari de data van Europese klanten contractueel de EU niet meer verlieten.

Wattebled vroeg Carniaux of hij kon garanderen dat de data van Franse burgers niet naar Amerikaanse autoriteiten zouden worden doorgegeven na een bevel van de Amerikaanse regering. Carniaux draaide er niet omheen. “Non, je ne peux pas le garantir, mais, encore une fois, cela ne s’est encore jamais produit” — nee, dat kan ik niet garanderen, maar nogmaals, dit is nog nooit gebeurd.

De zin circuleerde tien maanden. Op woensdag 8 april 2026 publiceerden de Direction interministérielle du numérique en drie partneragentschappen — de Direction générale des entreprises, het cybersecuritybureau ANSSI, en het staatsaanbestedingsdirectoraat DAE — een gezamenlijk persbericht. Elk ministerie, elke operator van de staat, elk gelieerd lichaam zou worden verplicht een schriftelijk plan in te dienen om zijn extra-Europese digitale afhankelijkheden te verminderen. De deadline was het najaar. De plannen zouden zeven categorieën beslaan: werkstations, samenwerkingstools, antivirus, kunstmatige intelligentie, databases, virtualisatie en netwerkapparatuur. DINUM zelf zou de Windows-naar-Linux-migratie als eerste leiden.

Anne Le Hénanff, gedelegeerd minister voor Kunstmatige Intelligentie en Digitalisering, vatte het standpunt samen in één zin: “La souveraineté numérique n’est pas une option.” Digitale soevereiniteit is geen optie. David Amiel, minister van Openbaar Bestuur en Rekeningen, gaf zijn goedkeuring aan het plan.

Wat het persbericht feitelijk vereist

Elk ministerie moet een routekaart opstellen. De zeven categorieën zijn niet onderhandelbaar; de termijnen binnen elke categorie wel. De gezamenlijke ambitie is een substantiële migratie van de IT-infrastructuur van de staat tegen 2030.

De Caisse nationale d’Assurance maladie — het Franse nationale ziekenfonds — is reeds de grootste zichtbare verbintenis. 80.000 van haar medewerkers stappen over op Tchap, Visio en FranceTransfert. La Suite, het Franse soevereine productiviteitsplatform, had ongeveer 40.000 reguliere gebruikers bereikt voordat de richtlijn het tot standaard maakte. De eerste concrete interministeriële mijlpaal na het persbericht is een reeks “Rencontres industrielles du numérique” in juni 2026, waar DINUM publiek-private coalities voor de transitie wil formaliseren.

Waarom dit niet München is

Het Münchense LiMux-project, na een decennium in 2017 door de stad opgegeven, is de canonieke Europese referentie voor “dit is moeilijker dan het lijkt”. Münchens mislukking had verschillende technische oorzaken; haar politieke oorzaak was dat opeenvolgende gemeentelijke besturen konden afstappen van eerdere verbintenissen omdat er geen afdwingbare termijn op centraal niveau bestond. De Franse richtlijn is ontworpen tegen dat patroon.

De verplichte schriftelijke plannen verhogen de politieke kosten van terugdraaien. Een wisseling van bestuur kan niet wegstappen van een gedocumenteerde routekaart zonder expliciete omkering — en die omkering wordt een persverhaal. De scope van zeven categorieën is ook bewust gekozen. Eerdere Europese migraties richtten zich op werkstations en negeerden AI-tooling, databases en virtualisatie. Binnen vijf jaar verankerden die gaten leveranciersafhankelijkheid opnieuw in diepere lagen. Frankrijk benoemt het grootste deel van de stack vanaf het begin.

De empirische referentiecasus achter de methodologie is de Gendarmerie nationale, een militair politiekorps dat ongeveer 100.000 machines twee decennia op Linux heeft draaien, met een gemelde gecumuleerde besparing op licentiekosten van rond €500 miljoen. De migratie van de Gendarmerie is de enige breed citeerbare Europese publieke-sector Linux-migratie die ondubbelzinnig een succes is. DINUM repliceert haar methodologie, improviseert niet op basis van theorie.

De zin van Carniaux uit juni 2025 is de politieke specie. Zonder een bekentenis van Microsoft zelf, openlijk, in een nationaal parlement, zou de operationele laag van de Franse overheid niet zo snel een interministeriële richtlijn van deze omvang hebben geproduceerd. Het Senaat-moment zette een architectonisch argument om in een politiek feit.

Wat de richtlijn niet oplost

Zelfs op de meest optimistische lezing pakt de richtlijn één laag van de afhankelijkheid aan. Verschillende diepere lagen blijven onaangeroerd.

Linux op 2,5 miljoen overheidsdesktops zou een grote blootstelling sluiten. Het zou niet de upstream-toeleveringsketen sluiten — de kernel, de toolchains, de pakket-repositories — waarvan het meeste op Amerikaanse infrastructuur wordt gehost, voornamelijk GitHub. Het zou niet de cryptografische vertrouwensketen sluiten: certificaatautoriteiten en DNS-rootservers blijven Amerikaans gedomineerd. Het zou niet de hardwarelaag sluiten. De CPU’s zijn Intel- of AMD-silicium met Amerikaanse exportcontrole-blootstelling, op firmware die grotendeels gesloten is.

De lijst van zeven categorieën van de richtlijn omvat netwerk- en telecominfrastructuur, wat meer is dan eerdere Europese inspanningen aanpakten. De upstream open-source toeleveringsketen waar al het andere van afhangt, valt niet binnen de scope. De richtlijn is noodzakelijk, niet voldoende, voor de soevereiniteit die zij beweert te leveren.

Er is ook een industrieel-politieke lezing die de publieke berichtgeving onderbelicht heeft. Als Frankrijk slaagt in deze migratie, winnen twee leveranciersclusters materieel: Dassault Systèmes via Outscale, dat Visio host, en een kleinere constellatie van Franse open-source dienstenbedrijven. De richtlijn is, in commerciële termen, een binnenlands aanbestedingsprogramma ter waarde van enkele miljarden over vijf jaar. Dat is niet noodzakelijk een probleem — maar het is industriebeleid evenzeer als soevereiniteitsbeleid, en die twee zijn niet identiek.

Wat dit artikel niet is

Het is geen bewering dat Frankrijk het probleem heeft opgelost. De richtlijn begint een zesjarig programma, en de ministerieplannen van najaar 2026 zijn de eerste meetbare test.

Het is geen bewering dat dit elders in lidstaten reproduceerbaar is. Frankrijk is institutioneel uniek — de twintig jaar Linux-ervaring van de Gendarmerie bestaat nergens anders in de EU.

Het is geen bewering dat Linux het antwoord is op soevereiniteit. Linux op het werkstation is één laag. De upstream-toeleveringsketen waar Linux zelf van afhangt is een andere, en DINUM heeft geen plan voor die laag aangekondigd.

Wat de najaarsplannen zullen zeggen

Het basispercentage voor Europese publieke-sector Linux-migraties van deze omvang is mislukking. Het basispercentage voor migraties die op deze manier zijn ontworpen — schriftelijke plannen met deadlines, scope van zeven categorieën, werkende vervangtools, een empirische referentiecasus in de Gendarmerie, en een openlijke Microsoft-bekentenis als politieke specie — is niet bekend. Geen Europees bestuur heeft deze combinatie op deze schaal geprobeerd.

Wat wel bekend is, is dat de Franse presidentsverkiezingen van 2027 zullen aanbreken voordat de ministerieplannen van najaar 2026 volledig zullen zijn nageleefd. Een andere politieke constellatie zou de richtlijn kunnen deprioriteren zonder haar juridisch terug te draaien. De richtlijn is bestuurlijk, niet parlementair.

Het eerste meetbare signaal is de ministeriële routekaart van het najaar. Als die concreet aankomen — met leveranciers, termijnen, budgetregels, transitiepersoneel — heeft Frankrijk methodologisch gedaan waar München in faalde, en wordt de vraag of de politieke omgeving de methodologie haar werk zal laten doen. Als ze vaag aankomen, voegt de richtlijn zich bij de lange lijst van Europese soevereiniteitsaankondigingen waarvan de halfwaardetijd de nieuwscyclus was die ze voortbracht.

Tot dan is de zin die het dossier opende de zin die het opende: nee, ik kan het niet garanderen.

Bronnen

Themaoverzicht: Digitale soevereiniteit in Europa Gerelateerde artikelen: Linux in de publieke sector, Grenzen digitale onafhankelijkheid