Technologie als drukmiddel

Vrijdag 27 februari 2026. Kort voor vijven.

In een onderhandelingsruimte in het Pentagon lag een compromis op tafel. AI-bedrijf Anthropic had twee rode lijnen getrokken: geen autonome wapens, geen massasurveillance. Het Pentagon had toegegeven op autonome wapens — de formulering “as appropriate”, de maas die de inzet van Anthropic’s AI-model Claude in wapensystemen mogelijk zou maken, zou worden verwijderd. Anthropic had in ruil aangeboden samen te werken met de NSA op gegevens verzameld onder rechterlijk toezicht krachtens de FISA Act.

Twee rode lijnen die beide partijen bereid waren te bespreken. Een akkoord leek mogelijk.

Toen eiste het Pentagon iets anders: toegang tot commerciële bulkgegevens van Amerikaanse burgers — chatbotverzoeken, GPS-locaties, creditcardtransacties. Geen gegevens die door een rechtbank waren vrijgegeven. Gegevens die individuen en bedrijven aan Claude toevertrouwen bij normaal gebruik. Anthropic weigerde. Om 17:01 uur verstreek de deadline.

Drie uur later wees de Amerikaanse minister van Oorlog Pete Hegseth Anthropic aan als “toeleveringsketenrisico” — een aanwijzing die tot dan toe exclusief was voorbehouden aan buitenlandse actoren. De volgende ochtend tekende OpenAI het vervangingscontract.

Wat die week gebeurde is geen contractueel geschil. Het is het duidelijkste voorbeeld tot nu toe van de Amerikaanse overheid die technologie als drukmiddel inzet — niet tegen een geopolitieke rivaal, maar tegen een van haar eigen bedrijven. De instrumenten die hier worden ingezet — sanctiewetgeving, toeleveringsketenaanwijzing, Defense Production Act — staan de Amerikaanse overheid ter beschikking tegen elk Amerikaans technologiebedrijf. Microsoft, Apple, Google, Amazon — inclusief degenen wier software en diensten uw medewerkers vanmorgen opstartten.

Van wiens gegevens zijn het?

De onderhandelingsweek tussen Anthropic en het Pentagon onthult details die pas nu aan het licht zijn gekomen via verslaggeving van The Atlantic en Golem.de.

De kern van het falen ging niet over autonome wapens — het Pentagon had daar concessies gedaan. Het ging over een vraag die elk bedrijf dat een clouddienst gebruikt aangaat: van wie zijn de gegevens die klanten toevertrouwen aan een Amerikaanse aanbieder?

Het Pentagon eiste toegang tot commerciële gegevensstromen: niet materiaal dat een rechtbank had vrijgegeven voor nationale veiligheidsdoeleinden, maar de gehele gegevensstroom die Claude verwerkt in commerciële bedrijfsvoering — zoekopdrachten van individuen en bedrijven, locatiegegevens, financiële transacties. De grens tussen inlichtingenwerk en klantensurveillance moest worden gewist.

Emil Michael, die de Pentagon-zijde van de onderhandelingen leidde, noemde Anthropic-CEO Dario Amodei publiekelijk een “leugenaar” met een “Godcomplex”. Golem.de trekt een historische parallel: Oppenheimer — de natuurkundige die de atoombom bouwde en vervolgens de waterstofbom probeerde te voorkomen. De Amerikaanse overheid trok zijn veiligheidsmachtiging in. Niet omdat hij ongelijk had, maar omdat hij lastig was.

Het patroon: van Iran tot Anthropic

De Anthropic-zaak is geen geïsoleerd incident. Het is het meest recente punt in een escalatielijn die tientallen jaren teruggaat.

Iran. Een heel land — afgesloten van Google, Apple, cloudplatformen, software-updates. Al meer dan tien jaar.

Rusland. Maart 2022. Microsoft trekt de toegang van Russische bedrijven tot licenties, clouddiensten en updates in. Van de ene op de andere dag.

Huawei. 2019. De Amerikaanse overheid plaatst ’s werelds grootste fabrikant van 5G-apparatuur op de Entity List. Geen chips, geen software, geen licenties.

De Franse rechter. Een Europese burger op Europese bodem. Een rechter bij het Internationaal Strafhof. Hij kan geen hotelkamers boeken, geen auto huren, niet online winkelen — omdat Europese betalingstransacties via Visa en Mastercard lopen en de Amerikaanse sanctiewetgeving van toepassing is.

Anthropic. Februari 2026. Voor het eerst: een Amerikaans bedrijf wordt aangewezen als toeleveringsketenrisico. Geen buitenlandse actor. Een Amerikaans bedrijf dat weigerde zijn eigen ethische principes op te geven.

Het patroon is onmiskenbaar. Elke stap vergroot de kring van degenen die doelwit kunnen zijn. Wat gisteren ondenkbaar was, is het precedent van vandaag.

Elke licentie is voorwaardelijk

De software die uw medewerkers vanmorgen opstartten is niet van u. Het is geleend — op voorwaarde dat Washington geen bezwaar heeft.

Elke EULA die een Europees bedrijf tekent met een Amerikaanse softwareaanbieder bevat een clausule die zelden wordt gelezen: de verplichting om Amerikaanse exportcontrole- en sanctiewetgeving na te leven.

De instrumenten die beschikbaar zijn voor de Amerikaanse overheid vormen een escalatieladder:

Instrument	Toegang tot	Ingezet tegen
CLOUD Act	Gegevens	Alle Amerikaanse technologiebedrijven
Sanctiewetgeving (OFAC)	Licenties en diensten	Iran, Rusland, Cuba, Noord-Korea, individuen
Entity List	Technologie-export	Huawei, Kaspersky, buitenlandse bedrijven
Defense Production Act	De technologie zelf	Anthropic (eerste gebruik tegen een Amerikaans bedrijf)
Toeleveringsketenaanwijzing	Economische isolatie	Huawei, Kaspersky, Anthropic

De reactie van Europa

Op 2 maart 2026 schreef Matthias Mieves, digitaal beleidswoordvoerder van de SPD, brieven aan EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, CDU-leider Friedrich Merz en andere beslissers in Berlijn en Brussel. Zijn boodschap: Europa zou Anthropic actief moeten uitnodigen om zijn AI-ontwikkeling voort te zetten onder Europees recht.

Mieves beschrijft de druk op Anthropic als “existentieel bedreigend” en stelt dat de EU, onder de EU AI Act, “optimale voorwaarden” biedt voor mensgerichte AI-ontwikkeling. Het is de eerste keer dat de EU AI Act expliciet wordt geframed als vestigingsvoordeel voor een specifiek bedrijf — niet als regelgevingslast, maar als veilige haven.

Wat dit voor u betekent

Voor individuen: De technologieën die u dagelijks gebruikt — uw besturingssysteem, uw e-mail, uw cloudopslag, uw betaalmethoden — worden geleverd door Amerikaanse bedrijven wier bewegingsruimte onderworpen is aan overheidsingrijpen. Wat is veranderd is de bereidheid om dergelijke interventies daadwerkelijk uit te voeren — en de snelheid waarmee nieuwe precedenten worden geschapen.

Voor bedrijven: In heel Europa worden nu Microsoft-beheerders aangenomen. IT-afdelingen plannen migraties naar de volgende Windows-versie. Dit is ontkenning van de realiteit — als het renoveren van een huis zonder te controleren van wie de grond is. Niet omdat deze producten slecht zijn — maar omdat bedrijven uitsluitend personeel werven voor systemen die in een noodgeval mogelijk niet beschikbaar zijn, in plaats van ten minste een deel van hun personeel te trainen voor de strategische omschakeling die in een crisis het verschil maakt tussen een bedrijfsonderbreking en totaal economisch verlies.

Onze digitale risicoaudit biedt een gestructureerd startpunt voor deze voorbereiding.

Voor het debat: Europa is niet het geliefde kind dat het ouderlijk huis verlaat. Het is Assepoester. En er is geen prins in zicht.

De Anthropic-zaak toont aan dat dit gevaar en deze onvoorspelbaarheid zichtbaar escaleren. Het venster waarin de beslissing nog een strategische keuze is in plaats van een reactie op een crisis, wordt kleiner.

Als niet nu, wanneer dan?

Bronnen

Themaoverzicht: Alle artikelen op digital-independence.org →

Technologie als drukmiddel:
Europa’s digitale afhankelijkheid onder de loep